
لزوم تدوین مسیر امن برای هوش مصنوعی
هر عصری در تاریخ بشریت، با نقطهعطفی شگرف همراه بوده است. از اختراع چرخ تا انقلاب صنعتی، ازظهور اینترنت تا انفجار دادههای دیجیتال، هر تغییر و تحولی، مسیر تمدن بشری را دگرگون ساخته است.
زمانی نهچندان دور، تصور اینکه هوشمصنوعی بتواند بهتر از انسان بیندیشد، تحلیل کند و خلق نماید، تنها در داستانهای علمی ــ تخیلی میگنجید، اما امروز درآستانه انقلاب پنجم صنعتی وعصر شگفتانگیز هوشمصنوعی، بشریت در برابر تحولی بیسابقه قرار گرفته است و این رویای دیرین به واقعیتی در دسترس تبدیل شده و عصر هوشمصنوعی و انقلاب پنجم صنعتی، تمام عرصههای زندگی را درنوردیده ونهتنها شیوههای کاروزندگی، بلکه ماهیت تفکروخلاقیت انسانی را نیز دستخوش تغییر کرده و موجب دگرگونی پارادایمهای مدیریتی شده است.بهعنوان معلمی که بیش از دو دهه در رشته مدیریت و تکنولوژی و منابع انسانی در دانشگاه تدریس کردهام که هفت سال آن عضوهیاترئیسه دانشگاه آزاد اسلامی با مسئولیتهای اجرایی و مشاور ریاست و معاونت دانشگاه و 17سال نیز بهعنوان مدیرکل، معاون و مشاور در وزارتخانهها و سازمانها و شرکتهای مختلف کارکردهام و فعالیتهایی نیز در انجمنهای علمی و تخصصی ملی و بینالمللی داشتهام و تحولات شگرف علمی وفناوری را بهدقت پایش نمودهام، با اطمینان میتوانم بگویم که در نقطهعطف بینظیر تمدن بشری و فرصتی تاریخی برای ایران عزیز ایستادهایم که نبایست بههیچوجه،مسئولان ذیربط، این فرصت طلایی را از دست بدهند. نقطهای که در آن، مرزهای بین انسان وماشین، بین واقعیت ومجاز و بین آموزش سنتی و یادگیری هوشمند، هر روز کمرنگتر میشود. تحولات فناورانه طی تاریخ، همواره مسیر تمدن بشری را دگرگون ساختهاند، اما آنچه امروز شاهد آن هستیم، در مقیاس و اندازه و عمق، با تمام تحولات پیشین متفاوت است. فراتر از یک فناوری ساده، نقطه عطفی در تاریخ تمدن بشری است. این فناوری، با قابلیت یادگیری، تحلیل و تصمیمگیری، مرزهای امکان و توانایی راهر روز جابهجا میکند. در طلیعه عصر هوش مصنوعی و انقلاب پنجم صنعتی، جهان در آستانه تحولی بیسابقه قرار گرفته و این دستاورد شگفتانگیز دانایی و خرد بشری، همچون خورشیدی نوظهور، افقهای نوینی را فرا روی ما گشوده است. امروز سیستمهای پیشرفته تشخیص احساسات و تحلیل رفتار در متاورس، تجربیات اجتماعی را شخصیسازی میکنند و امکان تعاملات معنادارتری را فراهم میآورند و این همگرایی فناوریهای پیشرفته، نویدبخش عصری است که در آن، مرزهای دانش و تجربه انسانی مدام گسترش مییابد. پتانسیل هوشمصنوعی در تحولات اقتصادی، صنعتی و جامعه ایران، بسیار فراتر از وضعیت کنونی است و کشورهای توسعهیافته و کشورهای منطقه بهسرعت در حال استفاده از فناوریهای روز و توسعه دانش هوشمصنوعی هستند و اگر در این زمینه به موقع و هوشمندانه عمل نکنیم و غفلت نماییم، دچار یک شکاف تکنولوژیکی تاریخی خواهیم شد.
مسئولیت ما در قبال آینده و مسیر پیشرو
همه آنچه امروز میبینیم، تنهانوک قله کوه یخ و آغازراه است. میهن عزیزمان با برخورداری از نیروی انسانی جوان، تحصیلکرده، خلاق و علاقهمند، زیرساختهای ارتباطی و فناوری اطلاعات گسترده و میراث غنی علمی و فرهنگی، پتانسیل بینظیری برای پیشتازی در عصر هوشمصنوعی دارد. اما توسعه هوشمصنوعی، مسئولیتهای جدیدی را نیز بر عهده ما میگذارد و تحقق این پتانسیل، نیازمند نگاهی جامع و راهبردی و توجه به مسائل ذیل است:
ــ سیاستهای ملی هوشمصنوعی را برای ترسیم نقشهراه ایران در عصر هوشمصنوعی با تعامل سازنده و مشارکت تمام ذینفعان و نخبگان و صاحبنظران این عرصه تدوین کنیم.
ــ زیرساختهای لازم برای توسعه هوشمصنوعی را با نگاه آیندهنگرانه، بهبود مستمر فرآیندها و تعالیجویی مستمر به نحو صحیح، ایجاد نماییم.
ــ نظام آموزشی رابرای تربیت نسل آینده کارشناسان ومتخصصان هوشمصنوعی با قید فوریت بازطراحی کنیم. با توسعه برنامههای آموزشی فراگیر در مدارس و دانشگاهها، اطمینان حاصل کنیم که تمام اقشار جامعه از دانش تخصصی و مزایای این فناوری بهرهمند میشوند. برنامههای سوادآموزی دیجیتال و دورههای آموزشی کاربردی توانمندسازی برای شکوفایی استعدادهای جوانان مناطق کمترتوسعه یافته کشور، حتما پیشبینی شود.
ــ اکوسیستم نوآوری را برای حمایت از استارتاپها و شرکتهای فناور، خارج از شعار و نمایش، تقویت نماییم. با حمایت سنجیده از نوآوری و کارآفرینی، زمینه را برای خلق راهکارهای بومی و متناسب با نیازهای کشور فراهم کنیم.
مراکز نوآوری و شتابدهندههای تخصصی هم از ایدههای نوآورانه و خلاقانه سرمایههای انسانی و اجتماعی حمایت نمایند و مسیر تبدیل ایده به پدیده و محصولات ارزشمند متنوع و خدمات مورد نیاز را هموار سازند.
ــ چارچوبهای اخلاقی و منصفانه و قانونی لازم را برای توسعه مسئولانه هوشمصنوعی ایجاد و اطمینان حاصل کنیم که توسعه هوشمصنوعی در مسیری امن، انسانمحور و مسئولانه صورت میگیرد. این چارچوبها باید اخلاق حرفهای، کرامت انسانی و حریم خصوصی شهروندان را حفظ و از سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری کنند.
درنهایت،عصر هوشمصنوعی، عصر فرصتهای بیپایان است. با تکیه بر میراث غنی علمی وفرهنگی ومنابع انسانی ایرانزمین و با بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای نوین،میتوانیم باهمگرایی وهمافزایی سنجیده و بدون تخریب و موازیکاری، آیندهای درخشان را برای نسلهای آینده میهن عزیزمان رقم بزنیم.
دکتر محمدرضاکریمی - پژوهشگر و استاد دانشگاه مسئولیت ما در قبال آینده و مسیر پیشرو
همه آنچه امروز میبینیم، تنهانوک قله کوه یخ و آغازراه است. میهن عزیزمان با برخورداری از نیروی انسانی جوان، تحصیلکرده، خلاق و علاقهمند، زیرساختهای ارتباطی و فناوری اطلاعات گسترده و میراث غنی علمی و فرهنگی، پتانسیل بینظیری برای پیشتازی در عصر هوشمصنوعی دارد. اما توسعه هوشمصنوعی، مسئولیتهای جدیدی را نیز بر عهده ما میگذارد و تحقق این پتانسیل، نیازمند نگاهی جامع و راهبردی و توجه به مسائل ذیل است:
ــ سیاستهای ملی هوشمصنوعی را برای ترسیم نقشهراه ایران در عصر هوشمصنوعی با تعامل سازنده و مشارکت تمام ذینفعان و نخبگان و صاحبنظران این عرصه تدوین کنیم.
ــ زیرساختهای لازم برای توسعه هوشمصنوعی را با نگاه آیندهنگرانه، بهبود مستمر فرآیندها و تعالیجویی مستمر به نحو صحیح، ایجاد نماییم.
ــ نظام آموزشی رابرای تربیت نسل آینده کارشناسان ومتخصصان هوشمصنوعی با قید فوریت بازطراحی کنیم. با توسعه برنامههای آموزشی فراگیر در مدارس و دانشگاهها، اطمینان حاصل کنیم که تمام اقشار جامعه از دانش تخصصی و مزایای این فناوری بهرهمند میشوند. برنامههای سوادآموزی دیجیتال و دورههای آموزشی کاربردی توانمندسازی برای شکوفایی استعدادهای جوانان مناطق کمترتوسعه یافته کشور، حتما پیشبینی شود.
ــ اکوسیستم نوآوری را برای حمایت از استارتاپها و شرکتهای فناور، خارج از شعار و نمایش، تقویت نماییم. با حمایت سنجیده از نوآوری و کارآفرینی، زمینه را برای خلق راهکارهای بومی و متناسب با نیازهای کشور فراهم کنیم.
مراکز نوآوری و شتابدهندههای تخصصی هم از ایدههای نوآورانه و خلاقانه سرمایههای انسانی و اجتماعی حمایت نمایند و مسیر تبدیل ایده به پدیده و محصولات ارزشمند متنوع و خدمات مورد نیاز را هموار سازند.
ــ چارچوبهای اخلاقی و منصفانه و قانونی لازم را برای توسعه مسئولانه هوشمصنوعی ایجاد و اطمینان حاصل کنیم که توسعه هوشمصنوعی در مسیری امن، انسانمحور و مسئولانه صورت میگیرد. این چارچوبها باید اخلاق حرفهای، کرامت انسانی و حریم خصوصی شهروندان را حفظ و از سوءاستفادههای احتمالی جلوگیری کنند.
درنهایت،عصر هوشمصنوعی، عصر فرصتهای بیپایان است. با تکیه بر میراث غنی علمی وفرهنگی ومنابع انسانی ایرانزمین و با بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای نوین،میتوانیم باهمگرایی وهمافزایی سنجیده و بدون تخریب و موازیکاری، آیندهای درخشان را برای نسلهای آینده میهن عزیزمان رقم بزنیم.