ترسیم قاره سفید بدون یخ

ترسیم قاره سفید بدون یخ

دقیق‌ترین نقشه از چشم‌انداز زیر ورقه یخی قطب جنوب، توسط تیمی از دانشمندان بین‌المللی به سرپرستی مؤسسه «تحقیقات قطب جنوب بریتانیا»(BAS)جمع‌آوری شده است. این نقشه که با نام Bedmap3 شناخته می‌شود، بیش از شش دهه داده‌های بررسی‌شده توسط هواپیماها، ماهواره‌ها، کشتی‌ها و حتی سورتمه‌های کشیده‌شده توسط سگ‌ها را در خود جای داده است. اطلاعات کامل این دستاورد، هفته گذشته در مجله Scientific Data منتشر شده است.

این نقشه چنان نمای واضحی از قاره سفید به ما می‌دهد که گویی ۲۷ میلیون کیلومتر مکعب یخ آن حذف و برداشته شده و این‌گونه مکان‌های پنهان بلندترین کوه‌ها و عمیق‌ترین دره‌ها آشکار شده است. 
یکی از اصلاحات قابل توجه در نقشه مذکور که دستاورد مهمی محسوب می‌شود، کشف مکانی است که توسط ضخیم‌ترین لایه یخ پوشانده شده است. پژوهش‌های قبلی این مکان را در حوضه اسطرلاب، در سرزمین آدلی نشان می‌داد. با این حال تفسیر مجدد داده‌ها نشان می‌دهد که ضخیم‌ترین لایه یخ در دره‌ای بی‌نام در76.052درجه جنوبی، 118.378درجه شرقی در سرزمین ویلکس (Wilkes) قراردارد. ضخامت یخ در اینجا ۴۷۵۷ متر یا بیش از ۱۵برابر ارتفاع «شارد»، بلندترین آسمان خراش بریتانیاست. Bedmap3 اکنون قرار است به ابزاری ضروری برای درک چگونگی واکنش قطب جنوب به گرم‌شدن آب و هوا تبدیل شود‌؛ زیرا دانشمندان را قادر می‌سازد تا تعاملات بین لایه یخی و بستر قاره را مطالعه کنند. 
دکتر همیش پریچارد، یخ‌شناس در BAS و نویسنده اصلی این مطالعه، جزئیات نقشه جدید را این‌گونه توضیح می‌دهد: «این اطلاعات بنیادی هستند که زیربنای مدل‌های رایانه‌ای را تشکیل می‌دهند. با افزایش دما، ما از این مدل‌های رایانه‌ای برای بررسی چگونگی جریان یخ در سراسر جنوبگان استفاده می‌کنیم. جریان یخی رابه مثابه شربتی تصور کنید که روی یک کیک سنگی‌شکل می‌ریزید‌؛ همه فرورفتگی‌‌ها و برآمدگی‌ها، تعیین کننده چگونگی حرکت سریع یا کند شربت هستند. برآمدگی‌ها، یخ‌های روان را نگه می‌دارند و حرکتش را مسدود می‌کنند اما حفره‌ها و بخش‌های صاف جایی هستند که جریان یخی می‌تواند شتاب بگیرد.»
همان‌طور که از نام آن پیداست، Bedmap3 سومین تلاش برای ترسیم تصویری از بستر سنگی قطب جنوب است که در سال ۲۰۰۱ آغاز شد. این تلاش جدید نشان‌دهنده یک اصلاح چشمگیر است که شامل ۸۲ میلیون نقطه، چیزی بیش از دو برابر تعداد نقاط داده قبلی است که بر روی فاصله شبکه ۵۰۰ متری ارائه شده است.در این نقشه جدید طرح کلی دره‌های عمیق بهتر نشان داده می‌شود. مکان‌هایی که کوه‌های صخره‌ای از میان یخ‌ها به یکدیگر وصل شده‌اند نیز همین‌طور هستند. آخرین داده‌های ماهواره‌ای همچنین ارتفاع و شکل صفحه یخی و ضخامت سکوهای یخی شناور را که بر فراز اقیانوس در حاشیه قاره به سمت بیرون می‌رانند، با دقت بیشتری ثبت کرده است. این نقشه یک نمای جدید، جامع و گسترده از خطوط زمین را ثبت می‌کند و همچنین مکان‌هایی که یخ در لبه قاره با اقیانوس برخورد و شروع به شناور‌شدن می‌کند را نیز مشخص می‌کند.چشم‌انداز بستر سنگی زیر یخ‌های قطب جنوب با تکنیک‌های مختلفی از جمله رادار، انعکاس لرزه‌ای (امواج صوتی) و اندازه‌گیری‌های گرانش قابل درک است. 
پیتر فرِتوِل، متخصص نقشه‌برداری ویکی ازنویسندگان درBAS، می‌گوید:«به طورکلی،مشخص شده است که ورقه یخی قطب جنوب ضخیم‌تر از آن چیزی است که ما در ابتدا تصور می‌کردیم و حجم بیشتری از یخی را که روی بستر سنگی در زیر سطح دریا قرارگرفته شامل می‌شود.این موضوع به دلیل هجوم آب‌های گرم دراقیانوس، یخ‌ها را درمعرض خطربیشتری برای ذوب‌شدن قرار می‌دهد. Bedmap3 به ما نشان می‌دهد که قطب جنوب کمی آسیب‌پذیرتر از آن چیزی است که قبلا فکر می‌کردیم. »

تفریق شکل و ارتفاع یخ بالایی از این توپوگرافی، آمار شگفت‌انگیزی را در مورد قطب جنوب ارائه می‌دهد:
حجم کل یخ‌های قطب جنوب با احتساب سکوهای یخی:
27.17میلیون کیلومتر مکعب
مساحت کل یخ قطب جنوب با احتساب سکوهای یخی:
13.63میلیون کیلومتر مربع
میانگین ضخامت یخ قطب جنوب، با احتساب سکوهای یخی: ۱۹۴۸ متر. (بدون در نظر گرفتن سکوهای یخ: ۲۱۴۸ متر)
میزان افزایش احتمالی سطح آب کل دریاهای جهان در صورت ذوب تمام یخ‌های جنوبگان: ۵۸ متر

آیسا اسدی - روزنامه‌نگار